دعای هفتم صحیفه سجادیه، دعایی برای هنگام پیش‌آمدن کاری نگران‌کننده یا دشواری و اندوه معرفی شده است. آغاز آشنای آن، «یا من تحل به عقد المکاره»، توجه را به گرهی می‌برد که انسان به تنهایی از گشودنش ناتوان می‌بیند. این نوشته، با نقل چند فراز کوتاه از دعای منسوب به امام سجاد (علیه‌السلام)، درباره زبانِ درخواست و نسبت آن با مسئولیت روزانه تأمل می‌کند. مقصود، وعده یک نتیجه فوری یا تعیین زمان برای برطرف‌شدن دشواری نیست.(صحیفه سجادیه، دعای۷)[1]
گفتنِ دشواری، در قالب خطاب به خدا
يَا مَنْ تُحَلُّ بِهِ عُقَدُ الْمَكَارِهِ، وَ يَا مَنْ يَفْثَأُ بِهِ حَدُّ الشَّدَائِدِ، وَ يَا مَنْ يُلْتَمَسُ مِنْهُ الْمَخْرَجُ إِلَى رَوْحِ الْفَرَجِ.
فراز آغاز دعای۷ صحیفه سجادیه منسوب به امام سجاد (علیه‌السلام)؛ معنا: ای آنکه گره دشواری‌ها به یاری او گشوده می‌شود و راه گشایش از او درخواست می‌گردد. محل نقل: دعای۷، بند۱، در منبع معرفی‌شده.در نسخه عربی و ترجمه چیتیک، عنوان دعا موقعیتِ نگرانی و پیشامد سخت را مشخص می‌کند. متن چندزبانه Duas.org نیز همین آغاز را برای پیگیری و مقابله در اختیار خواننده می‌گذارد. عنوان و مضمون دعا را باید از ادعاهایی جدا نگه داشت که ممکن است بعدها درباره شمار خواندن، زمان قطعی اثر یا نتیجه تضمین‌شده شنیده باشیم. این نوشته چنین ادعاهایی را به متن اضافه نمی‌کند و بررسی مستقلی درباره همه مسیرهای نقل صحیفه انجام نداده است.(متن دعای۷ در Duas.org)[2]
در مقدمه ترجمه صحیفه، چیتیک درباره جایگاه نیایش در این مجموعه و رابطه آموزه‌های آن با زندگی دینی سخن می‌گوید. می‌توان از این توجه، شیوه‌ای برای خواندن دعا آموخت: تنها به دنبال درخواست پایانی نباشیم؛ ببینیم متن چگونه از خدا، توان انسان و موقعیت دشوار سخن می‌گوید. این نوع خواندن، نیازمند وقت و دقت است. گاهی خواندن یک بند و پیگیری واژه‌های آن، فهم روشن‌تری از تکرار شتاب‌زده متنی می‌دهد که هنوز معنایش را نپرسیده‌ایم.(مقدمه ترجمه صحیفه سجادیه)[3]
اسباب، در زبان دعا فراموش نمی‌شوند
در بند دوم، جمله‌ای کوتاه درباره اسباب آمده است:(دعای۷، بند۲)[1]
وَ تَسَبَّبَتْ بِلُطْفِكَ الْأَسْبَابُ.
گزیده دعای۷، بند۲؛ معنا: به لطف تو، اسباب فراهم و برقرار شده‌اند. نقل عربی از متن معرفی‌شده Al-Islam.این جمله به خودی خود فهرستی از کارهای لازم در هر موقعیت به دست نمی‌دهد. با این حال، می‌توان در تأمل شخصی پرسید: اگر برای راه گشایش دعا می‌کنم، کدام کار روشن و در توان من هنوز انجام نشده است؟ شاید لازم باشد اطلاعات ناقص را کامل کنم، با فردی آگاه گفت‌وگو کنم یا مسئولیتی را که عقب انداخته‌ام پی بگیرم. این مثال‌ها پیشنهادهای نویسنده‌اند؛ نه ترجمه دقیق جمله و نه تضمینی برای آنکه هر دشواری با همان قدم‌ها پایان یابد.
در یک کار گروهیِ دشوار، ممکن است همه منتظر باشند دیگری آغاز کند. دعا می‌تواند فرصت مکث و بازنگری در سهم خود باشد: چه چیزی واقعاً در اختیار من است و چه چیزی نیست؟ روشن‌کردن این تفاوت، از ادعای تسلط بر همه نتیجه‌ها دورمان می‌کند. می‌توان برای آنچه از توان ما بیرون است از خدا یاری خواست و هم‌زمان، کاری محدود را با دقت انجام داد. پذیرفتن محدودیت با رهاکردن همه مسئولیت‌ها یکی نیست.
درخواست گشایش، بدون ساختن وعده قطعی
در ادامه دعا، درخواست گشایش و یاری با زبان مستقیم و صریح بیان می‌شود. در بند هشتم از خدا گشودن درِ فرج خواسته می‌شود؛ اما متن برای خواننده زمان‌بندی شخصی تعیین نمی‌کند. بنابراین، اگر کسی با وجود دعا هنوز در دشواری است، از این امر به تنهایی نمی‌توان درباره ایمان یا ارزش او داوری کرد. وظیفه ما در برابر دیگری، ساختن چنین داوری‌هایی نیست. شنیدن محترمانه و کمک در حد توان، از وعده‌دادن درباره نتیجه‌ای که در اختیار ما نیست صادقانه‌تر است.(دعای۷، بند۸)[1]
برای خواندن دقیق‌تر، می‌توان یک دفترچه کوچک داشت و معنای چند واژه را با رجوع به متن و ترجمه نوشت. سپس جمله‌ای روشن درباره مسئله پیش رو و یک گامِ قابل انجام برای امروز ثبت کرد. این پیشنهاد، آداب الزامی دعا یا روشی برای تحمیل نتیجه نیست؛ راهی برای پیوند توجه، فهم و عمل است. اگر هم فرصتی برای این کار نداریم، می‌توان یک فراز کوتاه را با معنایش خواند و از افزودن ادعاهای تأییدنشده به آن پرهیز کرد.
تصویر همراه، جلد نسخه‌ای معرفی‌شده به نام صحیفه سجادیه در ویکی‌انبار است؛ نه تصویر سندی برای اثبات اصالت همه واژه‌های دعا یا برگ خاص دعای هفتم. همین دقت در معرفی تصویر، یادآور دقتی است که در خواندن متن نیاز داریم. نیایش می‌تواند جایی برای بیان صادقانه نیاز باشد؛ بی‌آنکه بهانه‌ای برای قطع توجه به مسئولیت یا معیاری برای سنجش شتاب‌زده دیگران شود. از آغاز تا پایان، مرز میان نقل دعا و تأمل شخصی را باید روشن نگه داشت.
منابع
- صحیفه سجادیه، دعای۷، بندهای۱،۲،۸ و۹؛ متن عربی و ترجمه چیتیک در Al-Islam؛ نسخه برخط.
- دعای۷ صحیفه سجادیه، متن و ارائه چندزبانه در Duas.org؛ نسخه برخط.
- ویلیام چیتیک، مقدمه ترجمه صحیفه سجادیه؛ دعا، نیایش و جایگاه متن؛ نسخه برخط.
تصویر: جلد نسخه‌ای با عنوان صحیفه سجادیه در پرونده Ktp2019-27-00020.pdf در ویکی‌انبار؛ نام عکاس/اسکن‌کننده جداگانه در صفحه مشخص نشده است. برچسب حقوقی پرونده Public Domain در ایران (PD-Iran) است؛ توضیح برچسب. تصویر صرفاً جلد است، نه برگ دعای۷؛ از پیش‌نمایش صفحه۱، بدون برش و با تغییر اندازه استفاده شده است.