گاهی پس از انجام کاری خوب، در انتظار دیدهشدن آن میمانیم. همین تجربه ساده میتواند آغاز خواندن دعای مکارمالاخلاق باشد: توجه به فاصله میان ظاهر پسندیده یک عمل و انگیزهای که آن را همراهی میکند.
صحیفه سجادیه مجموعه دعاهای منقول از امام سجاد (علیهالسلام) است و نسخه رایج آن ۵۴ دعا دارد. در این مجموعه، نیایش با اندیشه درباره زندگی فردی و روابط اجتماعی همراه است.(ویکیشیعه، صحیفه سجادیه)[۱]
از نیت تا رفتار
دعای بیستم، مشهور به مکارمالاخلاق، با درخواست کمال ایمان، یقین، نیت و عمل آغاز میشود. کنار هم آمدن این خواستهها، خواننده را متوجه پیوند درون و رفتار میکند.(صحیفه سجادیه، دعای بیستم)[۲]
در شرح منتشرشده در پایگاه آستان حسینی، با ارجاع به توضیح محمدتقی فلسفی، نیت همان تصمیم درونی برای عمل معرفی شده و بر تأثیر کیفیت آن در ارزش معنوی کار تأکید شده است. این توضیح کمک میکند نیت را فقط جملهای که پیش از عمل میگوییم ندانیم.(آستان حسینی، مکارم اخلاق؛ بهترین نیتها)[۳]
خیر رساندن بدون طلبکاری
در یکی از فرازهای دعا، از خدا خواسته میشود خیر به دست دعاخوان جاری شود و با منت از میان نرود. فرازهای دیگر به فروبردن خشم، اصلاح رابطهها و گفتار درست توجه دارند؛ پس اخلاقِ دعا در مناسبات با دیگران نیز آزموده میشود.(صحیفه سجادیه، دعای بیستم)[۲]
یک تمرین برای خواندن این فرازها آن است که پیش از ادامه دعا، رفتار مشخصی را به یاد بیاوریم: کمکی که بعداً یادآوری کردهایم، پاسخی که میشد آرامتر گفت یا اختلافی که میتوانستیم به آن دامن نزنیم. این پیشنهاد، تمرین تأمل شخصی است و بهعنوان دستور مأثور عرضه نمیشود.
در چنین مطالعهای، هدف یافتن عیب دیگران نیست. خواننده میتواند یک خواسته دعا را برای بازبینی رفتار خودش برگزیند و شب دوباره به آن برگردد. ارزش این مکث در صداقت آن است؛ لازم نیست از آغاز برای همه دشواریهای اخلاقی پاسخ آماده داشته باشیم.
مراجعه همزمان به متن و ترجمه، راهی برای پرهیز از برداشت شتابزده است. دعا را میتوان آهسته خواند و در کنار درخواست یاری از خدا، مسئولیت رفتار خود را نیز به یاد داشت.
تصویر: نسخه خطی صحیفه سجادیه به خط عبدالله یزدی، کتابت ۱۱۰۲ قمری؛ ویکیشیعه. تصویر برای نمایش نسخه تاریخی انتخاب شده است.