نام موسی مبرقع (علیهالسلام)، فرزند امام جواد (علیهالسلام) و برادر امام هادی (علیهالسلام)، با قم و چهلاختران پیوند خورده است. گزارش زندگی او، مسیر آشنایی یک شهر با یکی از فرزندان خاندان پیامبر (صلی الله علیه و آله) را پیش چشم میگذارد.(ویکیشیعه، موسی مبرقع)[۱]
ورود و بازگشت
بر اساس روایت نقلشده در ویکیشیعه، موسی مبرقع (علیهالسلام) پس از اقامت در کوفه، در سال ۲۵۶ قمری به قم آمد. برخورد نخست برخی اهالی از سر ناشناختن او بود و به رفتنش به کاشان انجامید. سپس قمیان خواستار بازگشت او شدند. این گزارش باید با همان نسبت به منبع خوانده شود؛ جزئیات صحنه و گفتوگویی که در منبع نیامده، در دست نداریم.(ویکیشیعه، موسی مبرقع)[۱]
برای پیگیری تاریخ این شهر، «تاریخ قم» نوشته حسن بن محمد قمی از منابع محلی مهم است. اثر در قرن چهارم به عربی نوشته شد و آنچه اکنون در دسترس است، ترجمه فارسی بخشهایی از آن است؛ از همین رو، شناخت مسیر انتقال متن نیز در مطالعه گذشته قم اهمیت دارد.(ویکیشیعه، تاریخ قم)[۲]
خانهای در حافظه شهر
مدخل چهلاختران، دفن موسی مبرقع (علیهالسلام) را در خانهاش در قم گزارش میکند. مجموعه کنونی از بقعههای موسی مبرقع، چهلاختران و امامزاده زید تشکیل شده و بناهایش در دورههای مختلف تکمیل و مرمت شدهاند؛ بنابراین ظاهر امروزی مجموعه را نباید عین بنای سده سوم تصور کرد.(ویکیشیعه، چهلاختران)[۳]
درگذشت او در ۲۲ ربیعالثانی ۲۹۶ قمری گزارش شده است. مزارش در قم باقی مانده و خاندانهای رضوی و برقعی در روایت تبار خود به او میرسند.(ویکیشیعه، موسی مبرقع)[۱]
برای زائر امروز، نام یک محله میتواند آغاز پرسش باشد: چه کسانی به این شهر آمدند و یادشان چگونه در آن ماند؟ پاسخ را باید میان گزارش مکتوب، تاریخ بنا و سنت زیارت جستوجو کرد. هر کدام بخشی از گذشته را نشان میدهد و کنار هم خواندنشان، تصویر روشنتری از چهلاختران به دست میدهد.