تشیع در ایران پیش از ورود حضرت معصومه (سلامالله علیها) ریشه داشت. حسن بن محمد قمی مهاجرت اشعریان کوفه به قم را گزارش کرده و این شهر از قرنهای نخست رنگ ولایت گرفت (قمی، تاریخ قم)[۱]. بنابراین قدوم آن بانو «آغاز تشیع قم» نبود؛ آغاز مرحلهای بود که زیارت، حدیث و حوزه در یک نقطه به هم رسیدند.
تاریخ قم میگوید حضرت معصومه (سلامالله علیها) برای دیدار امام رضا (علیهالسلام) از مدینه حرکت کرد، در راه بیمار شد و به قم آمد؛ در خانه موسی بن خزرج آرام گرفت و پس از هفده روز درگذشت و در بابلان دفن شد (قمی، تاریخ قم). باقر شریف قرشی دعوت آن امام از خواهرشان را نیز نقل کرده است (قرشی، حیاة الإمام الرضا)[۲].
گردآمدن عالمان و محدثان بر گرد این مزار، تداوم همان برکت است. رسول جعفریان گسترش تشیع در ایران را در همین بستر جغرافیایی و زیارتی دنبال کرده است (جعفریان، تاریخ تشیع در ایران)[۳]. شیخ عباس قمی منزلت دختران موسی بن جعفر (علیهالسلام) و این هجرت را در منتهی الآمال آورده است (قمی، منتهی الآمال)[۴].
امروز بازنشر این روایت فقط سوگ نیست؛ یادآوری امانت علم اهلبیت (علیهمالسلام) در قم است. هر طلبه و زائر این شهر، وارث همان هجرت است.
منابع
- قمی، حسن بن محمد، تاریخ قم، ترجمه حسن بن علی قمی، انتشارات توس، مهاجرت اشعریان و ورود حضرت معصومه (سلامالله علیها) به قم. نسخه برخط: ویکیشیعه، تاریخ قم.
- قرشی، باقر شریف، حیاة الإمام الرضا (علیهالسلام)، گزارش دعوت امام رضا (علیهالسلام) از خواهرشان. نسخه برخط: ویکیشیعه، حضرت معصومه (نقل قرشی).
- جعفریان، رسول، تاریخ تشیع در ایران از آغاز تا قرن دهم هجری. نسخه برخط: ویکینور، تاریخ تشیع در ایران.
- قمی، شیخ عباس، منتهی الآمال، احوال فرزندان امام کاظم (علیهالسلام). نسخه برخط: ویکیشیعه، منتهی الآمال.