دوازده روایت از حضرت فاطمه زهرا (سلام‌الله علیها) و خاندان پیامبر

متن روایت

قولي له: إن كنت تعمل بما أمرناك، وتنتهي عما زجرناك عنه فأنت من شيعتنا، وإلا فلا.

ترجمه

به او بگو: اگر به آنچه به تو فرمان داده‌ایم عمل می‌کنی و از آنچه تو را از آن بازداشته‌ایم دوری می‌کنی، از شیعیان ما هستی؛ وگرنه، نه.

این پاسخ در روایتی از حضرت فاطمه زهرا (سلام‌الله علیها) آمده است. پیروی در آن با عمل به فرمان و پرهیز از نافرمانی سنجیده می‌شود. ادامه همین گفت‌وگو در بخش چهارم، امید به رحمت را در کنار مسئولیت قرار می‌دهد.

متن روایت

من أصعد إلى الله خالص عبادته أهبط الله عز وجل له أفضل مصلحته.

ترجمه

هر کس عبادت خالصانه خود را به درگاه خدا بالا بفرستد، خداوند عزّوجلّ بهترین آنچه را به صلاح اوست برایش فرو می‌فرستد.

اخلاص در این سخن، رو به خدا داشتنِ عبادت است. «مصلحت» را می‌توان با آنچه برای انسان بهتر است فهمید، حتی وقتی با خواسته فوری او یکسان نباشد.

متن روایت

إن السعيد كل السعيد حق السعيد من أحب عليا في حياته وبعد موته.

ترجمه

به‌راستی سعادتمند، به تمام معنا و حقیقتاً سعادتمند، کسی است که امیرالمؤمنین امام علی (علیه‌السلام) را در زندگی ایشان و پس از وفاتشان دوست بدارد.

گوینده این جمله در منبع، رسول خدا (صلی الله علیه و آله) است و حضرت فاطمه زهرا (سلام‌الله علیها) آن را نقل می‌کند. محبت امیرالمؤمنین امام علی (علیه‌السلام) در این بیان، به زمان حضور ایشان محدود نمی‌ماند.

متن روایت

قولي له: ليس هكذا، فإن شيعتنا من خيار أهل الجنة، وكل محبينا وموالي أوليائنا، ومعادي أعدائنا، والمسلم بقلبه ولسانه لنا ليسوا من شيعتنا إذا خالفوا أوامرنا ونواهينا في سائر الموبقات، وهم مع ذلك في الجنة، ولكن بعد ما يطهرون من ذنوبهم بالبلايا والرزايا، أو في عرصات القيامة بأنواع شدائدها، أو في الطبق الأعلى من جهنم بعذابها إلى أن نستنقذهم بحبنا منها، وننقلهم إلى حضرتنا.

ترجمه

به او بگو: چنین نیست؛ شیعیان ما از برگزیدگان اهل بهشت‌اند. اما همه دوستداران ما، دوستان دوستان ما، دشمنان دشمنان ما و کسانی که با دل و زبان تسلیم ما هستند، اگر در گناهان هلاک‌کننده با فرمان‌ها و نهی‌های ما مخالفت کنند، از شیعیان ما نیستند. با این حال، آنان نیز به بهشت می‌روند؛ ولی پس از آنکه از گناهانشان، با بلاها و مصیبت‌ها، یا با سختی‌های گوناگون در عرصه قیامت، یا با عذاب در طبقه بالای دوزخ پاک شوند؛ تا آنکه به‌سبب محبتشان به ما، آنان را از آن نجات دهیم و به حضور خود منتقل کنیم.

این بخش، ادامه روایت نخست است. مرد از پاسخ اولیه چنین فهمیده بود که برای همیشه در دوزخ می‌ماند؛ پاسخ دوم، آن برداشت را اصلاح می‌کند. در صفحه مبنا، عبارت پیش از «ليسوا من شيعتنا...» قطع شده بود؛ ادامه آن برای فهم معنا ضروری است.

متن روایت

فجعل الله الإيمان تطهيراً لكم من الشرك، والصلاة تنزيهاً لكم عن الكبر، والزكاة تزكية للنفس ونماء في الرزق، والصيام تثبيتاً للإخلاص، والحج تشييداً للدين.

ترجمه

خداوند ایمان را برای پاک شدن شما از شرک، نماز را برای دور شدن شما از تکبر، زکات را برای پاکیزگی جان و افزایش روزی، روزه را برای استواری اخلاص، و حج را برای استحکام دین قرار داد.

این فراز از خطبه فدکیه حضرت فاطمه زهرا (سلام‌الله علیها)ست. ایمان، نماز، زکات، روزه و حج هر کدام با اثری در جان و زندگی پیوند می‌خورند. واژه «خمس» در این فراز عربی وجود ندارد و به ترجمه افزوده نشده است.

متن روایت

خير للنساء أن لا يرين الرجال ولا يراهن الرجال.

ترجمه

برای زنان بهتر است که مردان را نبینند و مردان نیز آنان را نبینند.

در متن کشف الغمة، این پاسخ از حضرت فاطمه زهرا (سلام‌الله علیها) و در نقل امام علی (علیه‌السلام) آمده است. موضوع آن حیا و حفظ حریم است؛ تعیین حکم همه موقعیت‌های اجتماعی از یک جمله، به بررسی جداگانه فقهی و مجموعه ادله نیاز دارد.

سخن منسوب

حبب إلي من دنياكم ثلاث: تلاوة كتاب الله، والنظر في وجه رسول الله، والإنفاق في سبيل الله.

ترجمه

از دنیای شما سه چیز برای من دوست‌داشتنی شده است: تلاوت کتاب خدا، نگاه به چهره رسول خدا (صلی الله علیه و آله)، و انفاق در راه خدا.

این عبارت در یک گردآوری معاصرِ پایگاه آستان امام حسین (علیه‌السلام) به حضرت فاطمه زهرا (سلام‌الله علیها) نسبت داده شده است. متنِ بازنشر بررسی شد، اما مأخذ کهن و سند مستقل آن در این بررسی احراز نشد؛ از این رو، آن را «سخن منسوب» می‌خوانیم.

متن روایت

ويحك، الزم رجلها فثم الجنة.

ترجمه

وای بر تو؛ ملازم مادر و در خدمت او باش، که بهشت آنجاست.

این عبارتِ سنن ابن ماجه، سخن رسول خدا (صلی الله علیه و آله) در پاسخ به کسی است که درباره رفتن به جهاد پرسیده بود. در سنن نسائی نیز تعبیر نزدیک «فالزمها فإن الجنة تحت رجليها» آمده است. دو نقل، جداگانه معرفی شده‌اند.

متن روایت

البشر في وجه المؤمن يوجب لصاحبه الجنة، والبشر في وجه المعاند المعادي يقي صاحبه عذاب النار.

ترجمه

گشاده‌رویی در برابر مؤمن، بهشت را برای صاحب آن به ارمغان می‌آورد؛ و گشاده‌رویی در برابر مخالفِ دشمن‌خو، صاحب آن را از عذاب آتش نگاه می‌دارد.

لفظ منبع «البِشر» به معنای گشاده‌رویی است. این جمله در بحث مدارا آمده است؛ رفتاری آرام و کریمانه که می‌تواند از تندی و آزار بکاهد، بی‌آنکه اختلاف عقیده را نادیده بگیرد.

متن روایت

ألا لا يلومن امرؤ إلا نفسه يبيت وفي يده ريح غمر.

ترجمه

آگاه باشید! کسی که با بوی چربیِ غذا بر دستش شب را به صبح می‌رساند، جز خود را سرزنش نکند.

حضرت فاطمه زهرا (سلام‌الله علیها) این سخن را از پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) نقل می‌کند. «غَمَر» به چربی و بوی باقی‌مانده غذا بر دست اشاره دارد؛ توصیه‌ای ساده درباره توجه به پاکیزگی پس از غذا.

متن روایت

إن الله يغفر الذنوب جميعا ولا يبالي.

ترجمه

خداوند همه گناهان را می‌آمرزد و پروایی ندارد.

شیخ طوسی این عبارت را از حضرت فاطمه زهرا (سلام‌الله علیها) با تعبیر «روایت شده» آورده و در این موضع سند تفصیلی نقل نکرده است. امید به بخشایش، دعوت به بازگشت و اصلاح است؛ در همان بحث تفسیری، بازگشت به خدا و تسلیم شدن در برابر او نیز مطرح می‌شود.

متن روایت

خابت أمة قتلت ابن بنت نبيها.

ترجمه

ناکام شد امتی که فرزندِ دخترِ پیامبرِ خود را کشت.

در صفحه بررسی‌شده از مدینة المعاجز، این جمله از حضرت فاطمه زهرا (سلام‌الله علیها) نقل شده است؛ همان عبارت در صفحه پیش از آن، از پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) نیز آمده است. محور سخن، حرمت فرزند دختر پیامبر و نکوهش ستم به اوست.